حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

101

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

ببلاد اسلام و آزار مسلمين پرداخته و از اين راه باعث صدمات كلى شده بودند و در اين جنگ كه معتصم را بسيار معروف كرده بيشتر فتوحات بدست افشين انجام گرفته است . خلفاى ديگر از بعد از معتصم انحطاط و ضعف كلّى خلافت بنى عباس شروع مىشود چه از اين تاريخ ببعد به شرحى كه گفتيم سپاهيان ترك و رؤساى ايشان كه از جانب خليفه بلقب امير الأمرا ملقب ميشدند چنان بر كارها تسلط يافتند كه خليفه جز اطاعت فرمان ايشان چاره‌اى نداشت و گاهى هم كار استبداد امير الامراهاى ترك به آنجا ميكشيد كه خليفه را محبوس يا معزول ميكردند بخصوص كه تجزيهء دولت عباسى كه از عهد رشيد شروع شده بود در عهد متوكّل دوّمين خليفهء بعد از معتصم صورت قطعى پيدا كرد و پس از خروج افريقاى شمالى و يمن قسمت عمدهء ايران و ماوراء النهر و الجزيره هم بدست سلسله‌هاى مستقل و نيمه مستقلى افتاد كه بعضى جدّا دشمن خلفاى عباسى بودند از تاريخ فوت معتصم تا سال 656 كه خلافت عباسى بدست هولاكو برافتاده از خاندان آل عباس بيست و نه تن ديگر در مدّت 429 سال در بغداد باسم خليفه باقى بوده‌اند ليكن بجز سه چهار نفر ايشان كه بعللى در تاريخ اسم و رسمى پيدا كرده‌اند بقيه همه مردمى بىكفايت و ضعيف النفس و دست‌نشاندهء امراى ترك يا پادشاهان ديلمى و سلجوقى ايران محسوب ميشدند . مشهورترين خلفاى عباسى بعد از معتصم بقرار ذيلند : واثق ( 227 - 232 ) پسر و جانشين معتصم كه از خلفاى بسيار خوب عباسى است و او كه مادرش يونانى و مردى فصيح و شاعر و فاضل بود سعى داشت كه در سيرهء خود از مأمون تقليد كند به همين جهت بآل على احترام تمام ميكرد ، بمردم آزادى عقيده و مذهب ميداد و در مجالس مناظره و مباحثهء ايشان شركت مىجست .